home  > klimaatverandering  > opwarming  > hockeystick

Is de huidige opwarming uitzonderlijk?

In tegenstelling tot wat het IPCC oorspronkelijk rapporteerde heeft het temperatuurverloop over de afgelopen eeuwen niet het karakter van een hockeystick. Ook de afgelopen 1000 jaar waren er grote fluctuaties in de gemiddelde temperatuur. De huidige stijging is al aan het eind van de 17e eeuw begonnen.

Een groot deel van de onrust over het klimaat komt voort uit de zogenoemde hockeystickgrafiek. Deze grafiek komt uit een onderzoek uit 1998 en 1999 van Michael E. Mann, Raymond S. Bradley en Malcolm K. Hughes. Het onderzoek is een indirecte reconstructie van de temperatuur op het noordelijk halfrond sinds het jaar 1000 aan de hand van zogenaamde "proxies", zoals groeiringen van bomen. Het IPCC nam de grafiek (rechts) in 2001 in haar rapporten over. De grafiek suggereert dat de temperatuur op het noordelijk halfrond tussen het jaar 1000 en 1900 een licht dalende trend volgt, waarna rond 1900 plotseling een zeer sterke stijging is te zien (de kop van de stick). De laatste jaren zou het warmer zijn geweest dan het in het voorbije millennium is geweest. De opwarming van de laatste honderd jaar loopt gelijktijdig met de toenemende industrialisatie vanaf die tijd; de grafiek wekt de indruk dat de opwarming is veroorzaakt door de mens.

Geen hockeystick volgens het IPCC in 1990
Afbeelding 1: Geen hockeystick volgens het IPCC in 1990
Wel een hockeystick volgens het IPCC in 2001
Afbeelding 2: Wel een hockeystick volgens het IPCC in 2001

De keuze van het IPCC voor de grafiek was opmerkelijk omdat in haar eerdere rapporten nog een heel ander beeld was gegeven over de temperatuurontwikkeling (zie grafiek links). Met de hockeystickgrafiek in de hand sprak het IPCC in 2001 over een unprecedented warming (ongekende opwarming) en de grafiek groeide snel uit tot een symbool voor een alarmerende opwarming van de aarde.

Het is in de loop van de jaren echter duidelijk geworden dat de hockeystickgrafiek niet klopt. Wat direct opvalt is dat de warmere periode in de Middeleeuwen en de Kleine IJstijd nauwelijks zijn te zien. De Canadese onderzoekers Stephen McIntyre en Ross McKitrick uitten in 2005 in het vakblad Geophysical Research Letters (GRL) hun verontwaardiging over de vele fouten in het onderzoek van Mann en zijn collega’s. Veel critici spreken zelfs over een frauduleus onderzoek dat eraan ten grondslag ligt. Een belangrijke aanwijzing daarvoor is het feit dat Michael Mann tot op de dag van vandaag geweigerd heeft om de data van het onderzoek openbaar te maken, iets wat in de wetenschap ongekend is. Het betekent namelijk dat andere onderzoekers de conclusies niet kunnen reproduceren. Deze weigering heeft er ook toe geleid dat de rechtszaak die Mann wegens smaad had aangespannen tegen de Canadese klimatoloog Tim Ball in zijn nadeel is beslecht. Een uitgebreide verhandeling over alle discussies is te vinden op Wikipedia.

temperatuurgrafieken van Mann vs. Ball
Afbeelding 3: De juridische strijd tussen Michael Mann en Tim Ball, weergegeven in 2 grafieken

Werkelijke temperatuurverloop

Inmiddels zijn er veel gegevens beschikbaar die het ongelijk van de hockeystick bevestigen. Zo laten de boringen in de ijskap van Groenland een duidelijk beeld zien van alle fluctuaties in de temperatuur zoals in het IPCC-rapport van 1990 al waren beschreven. Ook het onderzoek van Fredrik Ljungqvist van de Universiteit van Stockholm bevestigt onomstotelijk dat het beeld van de hockeystick onjuist is. In de onderstaande grafiek zijn grotere schommelingen in de temperatuur waaronder de Romeinse Warme Periode (RWP), de koude periode in de Donkere Middeleeuwen (DACP), de Warme Middeleeuwse Periode (MWP) en de Kleine IJstijd (LIA) in de 17e eeuw duidelijk te zien. Huidige periode van opwarming (CWP) valt binnen de temperatuurschommelingen van de afgelopen tweeduizend jaar en komt niet overeen met het beeld dat het IPCC vanaf 2001 heeft gegeven. Er is op dit moment dus geen sprake van een unprecedented warming.

reconstructie temperatuur op basis van ijsboringen
Afbeelding 4: Grafiek met het temperatuurverloop op basis van een nieuwe reconstructie van Ljungqvist et al., 2010