home  > maatregelen  > effectiviteit  > laaghangend-koolzuurfruit

Laaghangend koolzuurfruit

De uitvoering van de maatregelen van het klimaatakkoord kosten ongeveer €400 voor elke ton CO₂-reductie. Dit bedrag is zo hoog omdat in Nederland de zaken al relatief goed geregeld zijn. Met CO₂-compensatieprojecten elders op de wereld is met een veel kleiner bedrag veel meer CO₂-reductie te realiseren.

Volgens de doelstellingen van het klimaatakkoord gaan we in 2030 in Nederland jaarlijks 49 megaton minder CO₂ uitstoten. Over de kosten van het plan en de effectiviteit van de verschillende maatregelen is in de documenten heel weinig te vinden. De Volkskrant heeft in een factcheck berekend dat de kosten van het klimaatakkoord zo’n €500 tot €700 miljard zijn over een periode van 30 jaar, dus ongeveer €20 miljard per jaar. NederlandsDe omvang van de kosteninschattingen variëren sterk: van minder dan €2 miljard per jaar door het Plan Bureau voor de Leefomgeving tot in totaal €1000 miljard door Forum van Democratie. Dat komt neer op €400 per ton CO₂-reductie.

De grote vraag is of dit een effectieve besteding is van overheidsgeld. Op de Europese handel in emissierechten is de prijs CO₂ op dit moment circa €25 per ton, dus veel lager dan wat de overheid met het klimaatbeleid realiseert. Het verschil is echter nog veel groter als je de vergelijking maakt met CO₂-compensatie.

CO₂-compensatie

Sinds enige tijd biedt Shell zijn klanten de mogelijkheid om hun CO₂-uitstoot te laten compenseren door vrijwillig 1 cent per liter extra te betalen. Het geld investeert Shell in de bescherming of aanplant van bomen en planten die direct CO₂ opnemen uit de lucht, waarmee het de CO₂-uitstoot van de auto volledig compenseert. Naast Shell zijn er vele andere bedrijven en organisaties die iets dergelijks aanbieden. De vraag is of is het inderdaad mogelijk om CO₂-neutraal te rijden voor 1 cent per kilometer? En als dat mogelijk is, hoe verhoudt zich dat dan met de subsidies op elektrische auto’s en andere kostbare maatregelen uit het klimaatakkoord?

CO₂-compensatie door de aanplant van bomen
Afbeelding 1: CO₂-compensatie door de aanplant van bomen
Het principe van CO₂-compensatie is steeds hetzelfde: compenseer je eigen CO₂-uitstoot door uitstoot ergens anders op de wereld te beperken of te voorkomen, of door CO₂ opnieuw op te laten nemen door aanleg en behoud van bossen. Ook Shell realiseert de CO₂-compensatie door gecertificeerde projecten uit te voeren die gericht zijn op het beschermen en behouden van bossen of de aanplant van nieuwe bomen te planten die direct CO₂ opnemen uit de lucht. Het gaat daarbij om projecten in onder meer Peru en Indonesië.

Voor een gemiddelde personenauto is uit te rekenen dat Shell ongeveer €4 ontvangt per ton CO₂ die ze moet compenseren. Dat lijkt een klein bedrag, maar het blijkt dat daarmee toch veel mogelijk is. Het gaat niet alleen om het planten van bomen, maar ook om het beschermen en herstellen van bossen, en om allerlei projecten die gericht zijn op het verminderen van uitstoot in armere landen in Azië en Afrika, zoals efficiëntere houtovens, biogasinstallaties, het gebruik van aardgas in plaats van hout en kolen, enzovoorts. Iedereen die weleens in dergelijke landen komt, weet dat hier een wereld te winnen is. Met zeer beperkte middelen vermindert het niet alleen de uitstoot van CO₂ maar zijn er ook grote positieve milieueffecten, bijvoorbeeld doordat er veel minder fijnstof of andere verontreinigende stoffen vrijkomen.

Vergelijking met klimaatmaatregelen

Deze lage kosten voor de reductie van CO₂ staan in scherp contrast met de kosten van de Nederlandse klimaatmaatregelen. Een simpel voorbeeld is de subsidie op elektrische auto's. Volgens de staatssecretaris van Financiën in 2019 in een brief aan de Tweede Kamer bedraagt de gemiddelde subsidie op een Tesla over een periode van 5 jaar 75 tot 80 cent per kilometer. Het voorbeeld van Shell laat zien, dat hetzelfde resultaat bereikt kan worden voor 1 cent per liter (= ongeveer 13 kilometer). Of andersom geredeneerd: als de overheid de subsidie op elektrische auto’s zou steken in CO₂-compensatieprojecten kun je zeker 1000 keer zo veel vermindering van CO₂-uitstoot realiseren.

Bij deze rekensom is verondersteld dat een elektrische auto gemiddeld minder CO₂ uitstoot dan een auto met brandstofmotor. TNO heeft hier in 2015 onderzoek naar gedaan, waarbij ook rekening is gehouden met o.a. de uitstoot tijdens de productie van het voertuig (inclusief accu's) en met de raffinage en het vervoer van de brandstof. Bij de huidige energiemix van de elektriciteitsproductie in Nederland stoot een elektrische auto ongeveer 20% minder CO₂ uit dan een vergelijkbare dieselauto (169 gram/km en respectievelijk 213 gram/km). Hierbij is verondersteld dat biomassa geen CO₂ uitstoot; in werkelijkheid is het verschil dus kleiner. Een later onderzoek van het Duitse Ifo Institute (2019) kwam tot de conclusie dat een elektrische auto per kilometer zelfs méér CO₂ uitstoot dan een vergelijkbare dieselauto.

De rekensom voor de energievoorziening van woningen laat een vergelijkbaar beeld zien. Een gemiddeld huishouden met een elektriciteitsverbruik van 3000 kWh en een gasverbruik van 1300 m³ gas is verantwoordelijk voor ongeveer 4,5 ton uitstoot CO₂ per jaar (op basis van cijfers van CO2emissiefactoren.nl). Deze 4,5 ton kost door middel van CO₂-compensatie nog geen €20 per huishouden per jaar. In de Europese vergelijking over de kosten van zonne- en windenergie is uitgerekend dat een gemiddeld huishouden in Nederland nu al jaarlijks ongeveer €620 extra betaalt ter dekking van de genomen energiemaatregelen. De kosten zijn nu dus 30 keer hoger, terwijl de maatregelen nog nauwelijks tot een daadwerkelijke CO₂-reductie hebben geleid.

Laaghangend fruit

Deze eenvoudige berekeningen laten zien dat het Nederlandse beleid bijzonder ineffectief is. Met veel minder geld is veel meer effect te realiseren door niet alleen naar oplossingen in Nederland te kijken. In grote delen van de wereld is het veel minder goed geregeld dan in Nederland. Verbeteringen in die landen leiden daar tot veel grotere reducties. Het is natuurlijk belangrijk dat de besteding van overheidsmiddelen moet leiden tot structurele verbeteringen. Maar dat is in het buitenland niet anders dan in Nederland.

In dit verband is het ook opmerkelijk dat ondanks de Europese samenwerking elk land zijn eigen klimaatbeleid heeft. Zo kan het gebeuren dat in Nederland huizen gedwongen van het gas af worden gehaald, terwijl in Duitsland huishoudens subsidie krijgen als ze overstappen van bruinkool of steenkool naar aardgas. Het zou logischer en veel effectiever zijn om ook Nederlands geld te gebruiken om woningen te migreren van kolen naar aardgas, waar dat ook is.

De huidige subsidies voor elektrische auto’s, windmolens, warmtepompen en het verbranden van hout zijn vooral aantrekkelijk voor de partijen die de plannen hebben gemaakt: de grote energiebedrijven, de toeleverende industrie en belangenorganisaties. Maar ze dragen slechts minimaal bij aan het verminderen van de mondiale CO₂-uitstoot. Elke ton CO₂-besparing kost nu honderden euros, terwijl met een fractie van het geld in veel andere landen een veel grotere besparing mogelijk is. Voor zover sprake is van door mensen veroorzaakte klimaatverandering, is er sprake van een mondiaal probleem. Het maakt voor de atmosfeer en het klimaat absoluut niet uit waar de CO₂-uitstoot plaatsvindt.


< Vorige Gewijzigd: 10-11-2020 Volgende >